دفاع شرط‌بندی از دعا؛ آیا دعا یک شرط‌بندی عقلانی است؟

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر پسادکتری فلسفه پژوهشگاه دانشهای بنیادین. این اثر تحت حمایت مادی بنیاد ملی علم ایران (INSF) برگرفته شده از طرح شماره «4026862»

چکیده
آیا دعا کردن، در شرایط عدم اطمینان از استجابت دعا، عملی معقول است؟ برای پاسخ به این پرسش آیا با الهام از شرط‌بندی پاسکال می‌توان دفاعی شرط‌بندی بر دعا ارائه کرد، آنچنان که دعا کردن تصمیمی موجه تلقی شود؟ محور مقاله بررسی معقولیت دعا در شرایط عدم قطعیت استجابت است. به این منظور دو نسخۀ استدلال دفاع شرط‌بندی از دعا ارائه شده است. در استدلال اول نشان داده می‌شود، حتی اگر احتمال اجابت دعا کم باشد، با توجه به پاداش بزرگ در صورت اجابت دعا، این انتخاب از نظر سود بهترین است، بنابراین، موجه است، دعا کنیم و آن را به‌عنوان بهترین انتخاب در شرایط عدم اطمینان برگزینیم. در استدلال دوم با گسترش معنای استجابت دعا، از معقولیت دعا دفاع قوی‌تری ارائه می‌شود. در این نسخه، دعا همواره اجابت می‌شود، هرچند پاسخ ممکن است مطابق خواسته دعاکننده نباشد. این دیدگاه بر این اساس استوار است که خداوند براساس مصلحت و دلایل خود، همواره بهترین پاسخ ممکن را ارائه می‌دهد. همچنین نشان داده می‌شود که هر دو استدلال شرط‌بندی بر دعا کردن نه تنها عملی سودمند و معقول در مواجهه با عدم قطعیت‌اند، بلکه بستری برای تعمیق رابطه با خداوند فراهم می‌آورند. در بخش پایانی به بیان چالش شرط‌بندی بر دعا و ایمان پرداخته شده است. چالش ایمان در دعا زمانی رخ می‌دهد که نتیجۀ دعا مطابق خواستۀ دعاکننده نباشد. عدم استجابت می‌تواند با ضرر بالای از دست رفتن ایمان همراه شود و معقولیت دفاع شرط‌بندی دعا را زیر سوال ببرد. نشان داده شده گرچه ممکن است با عدم استجابت، ایمان تضعیف شود، ولی ملاحظاتی وجود دارد که می‌تواند در نهایت کفه را به نفع دعا کردن سنگین کند، آنچنان که دعا کردن، حتی در صورت عدم استجابت، معقول است.

کلیدواژه‌ها


دشتی، محمد؛ شریف رضی، محمدبن حسین؛ و علی‌بن ابی‌طالب(ع)، امام اول. ۱۳۷۹. نهج‌البلاغه، ترجمۀ دشتی، ۱ ج. قم: مشهور.
ابن‌بابویه، محمدبن علی، و کمره‌ای، محمد باقر (1376). الأمالی للصدوق، جلد اول، تهران: کتابچی.
الکلینی الرازی، ابی‌جعفر محمدبن یعقوب‌بن اسحاق (1364). اصول کافی، جلد دوم و چهارم، ترجمه و شرح: سید هاشم رسولی، دفتر نشر فرهنگ اهل بیت علیهم السلام
مجلسی، محمد باقر (1383). عین الحیات، جلد اول، تحقیق: کاظم عابدینی مطلق، قم: کامکار.
نوری، حسین‌بن محمدتقی (۱۹۸۷). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، جلد پنجم، بیروت: مؤسسة آل‌البیت (علیهم‌السلام) لإحیاء التراث.
 
Basinger, D. (2003). “God Does Not Necessarily Respond to Prayer”, In: M. L. Peterson & R. van Arragon (Eds.), Contemporary Debates in Philosophy of Religion, Blackwell Publishing, pp. 255-264.
Choi, I. (2003). “Is Petitionary Prayer Superfluous?”, Unpublished Manuscript Presented at the Eastern Division Meeting of the Society of Christian Philosophers, Asbury College, December 5.
Cupit, G. (1994). “How Requests (and Promises) Create Obligations”, Philosophical Quarterly, 44, pp. 439–455.
Davison, S. A. (2017). Petitionary Prayer: A Philosophical Investigation, 1st ed., Oxford University Press.
Davison, S. A. (2021). “Petitionary Prayer”, In: E. N. Zalta (Ed.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Winter 2021 Edition, URL.
Franks, W. P. (2009). “Why a Believer Could Believe that God Answers Prayers”, Sophia, 48(3), pp. 285–302.
Hájek, A. (2018). “The (In)validity of Pascal’s Wager”, In: J. Bartha & H. Pasternack (Eds.), pp. 123–147.
Hájek, A. (2024). “Pascal’s Wager”, In: E. N. Zalta & U. Nodelman (Eds.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Summer 2024 Edition, URL:
Howard-Snyder, Daniel & Frances (2010). “The Puzzle of Petitionary Prayer”, European Journal for Philosophy of Religion, 2, pp. 43–68.
Mawson, T. J. (2007). “Praying for Known Outcomes”, Religious Studies, 43(1), pp: 71–87.
Murray, M. (2003). “God Responds to Prayer”, In: M. L. Peterson & R. van Arragon (Eds.), Contemporary Debates in Philosophy of Religion (pp: 242–254). Blackwell Publishing.
Pascal, B. (1910). Pensées, trans. by: W. F. Trotter, London: Dent. (Original work published 1670).
Phillips, D. Z. (1981). The Concept of Prayer, New York: Seabury.