تبارشناسی مفهوم تجربه دینی و رهیافت‌ها درباره ماهیت آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استادیار گروه زبان شناسی و زبان های خارجی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

چکیده
تجربه دینی ازمباحث مهم فلسفه دین و دین‌پژوهی است که خاستگاه طرح آن در دوران مدرن برای دفاع ازدین در برابر گسترش خردگرایی و توسعه علوم بود. دراین زمانه با توجه به بافتار و فضای اندیشه ای انسان محورانه و گسترش شیوه تجربه گرایانه، دانشوران دینی گزاره های متن مقدس را با ارجاع به یافته های تجربی ناسازگار یافتند. براین اساس تلاش کردند با روی آوری نوین به متن با بن مایه های مکتب رمانتیک و تکیه بر احساسات و عواطف، گوهر دین را توصیف و تبیین نمایند. جستار حاضر با شیوه توصیفی و تحلیلی درپی پاسخ به چیستی تجربه دینی در شکل پیدایی و برداشت متفاوت دانشوران در گفتمان دینی است. دریافت نقش محوری تئوری تجربه دینی از سوی برخی دانشوران در موجه سازی کنش وحیانی در ادیان ابراهیمی، از یافته های پژوهه حاضر است. تعبیر تجربه دینی با برداشت های متفاوت از جهت وجودشناختی با ساحت درون انسان همساز است اما از حیث معرفت شناختی به دلیل بسندگی و تقلیل دادن منابع شناختی دین و گزاره های دینی به آن، این نظریه را ناموجه می سازد.

کلیدواژه‌ها


منابع
قرآن کریم.
ابوزید، نصر حامد (1379). گفتگو، مجله کیان، شماره 54.
اُتو، رودلف (1380). مفهوم امر قدسی، ترجمۀ: همایون همتی، تهران: انتشارات نقش جهان.
اقبال لاهوری، محمد (1362). احیای فکر دینی در اسلام، ترجمۀ: احمد آرام، تهران: انتشارات پایا.
اکرمی، موسی؛ و اژدریان شاد، زلیخا (1391). «تبارشناسی از نیچه تا فوکو»، فصلنامه علمی‌ـ‌پژوهشی روش‌شناسی علوم انسانی، شماره 70، صص. 7-32.
آلستون، ویلیام (1383). تجربه دینی، حوزه و دانشگاه، ترجمۀ: حسین فقیه، سـال دهم، شماره 38، صص. 138-154.
الیاده، میرچا (1381). اسطوره و رمز در اندیشة میرچا الیاده، ترجمة: جلال ستّاری، چاپ دوم، تهران: نشر مرکز.
باربور، ایان (1362). علم و دین، ترجمة: بهاءالدین خرمشاهى، تهران: مرکز نشر دانشگاهى.
پراودفوت، وین (1393). تجربه دینی، ترجمۀ: عباس یزدانی، قم: کتاب طه.
پترسون، مایکل؛ هاسکر، ویلیام؛ رایشنباخ، بـروس؛ و بـازینجر، دیویـد (1389). عقل و اعتقاد دینی: درآمدی بر فلسفه دین، ترجمۀ: احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، تهران: طرح نو.
تنی، مریل سی (1362). معرفی عهد جدید، ترجمة: ط. میکائیلیان، تهران: انتشارات حیات ابدی.
تیسن، هنری (بی‌تا). الهیات مسیحی، ترجمة: طاطهوس میکائیلیان، تهران: حیات ابدی.
جوادی آملی، عبدالله (1387). وحی و نبوت، قم: نشر اسراء.
جیمز، ویلیام (1343). دین و روان، ترجمۀ: مهدی قائنی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
جیمز، ویلیام (1391). تنوع تجربه دینی، ترجمۀ: حسین کیانی، تهران: انتشارات حکمت.
دیوبس، کارولین فرانکس (1391). ارزش معرفت‌شناختی تجربه دینی، ترجمۀ: علی شیروانی و حسینعلی شیدان شید، تهران: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
ربانی گلپایگانی، علی (1381). «تجربه دینی و مسأله عینیت»، قبسات، دوره 7، شماره 26، صص30-42.
سایکسی، استون (1376). شلایرماخر، ترجمۀ:‏ حمیدرضا آیت‌الهی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
سروش، عبدالکریم (1377). صراط‌های مستقیم، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
سلیمانی، عبدالرحیم (1396). «تعریف دین در کلام و فلسفه دین و تعریف اقلی و اکثری»، فلسفه دین، سال چهاردهم، دوره14، شماره 2، صص375-397.
سلیمانی اردستانی، عبدالرحیم (1385). درآمدی برالهیات تطبیقی اسـلام و مـسیحیت، چاپ دوم، قم: کتاب طه.
شجایی‌زند، علی‌رضا (1388)، «تبارشناسی تجربه دینی در مطالعات دینداری»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، دوره2، شماره6، صص31-47.
شجایی‌زند، علی‌رضا (1390)، «مبنای ساخت مدل برای سنجش دینداری»، فصلنامه روش‌شناسی علوم انسانی، دوره 17، شماره68، صص145-167.
شلایرماخر، فریدریش (1399)، درباره دین، ترجمۀ: محمدابراهیم باسط، تهران، نشر نی.
شیروانی، علی (1390). «بررسی تعاریف دین ازمنظری دیگر»، اندیشه نوین دینی، دوره7، شماره 27، صص 29-52.
صادقی حسن‌آبادی، مجید؛ و یاریان کوپایی، مجید (1389).  «تجربه دینی و وحی نبوی»، اندیشه دینی، دوره 10، شماره 36، صص25-52
صادقی، هادی (1378). الهیات و تحقیق‌پذیری، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
علوی مهر، حسین؛ و جبرئیلی، عبدالله (1398). «نقد رویکرد نصر حامد ابوزید در تفسیر علمی بر اساس دیدگاه آیت‌الله معرفت»، دوفصلنامه آموزه‌های قرآنی، دوره 17، شماره 30، 233-258.
علوی مهر، حسین (1399). «نقد مبانی ماهیت وحی نبوی قرآنی در اندیشه نصر حامد ابوزید با تأکید بر المیزان»، شبهه‌پژوهی مطالعات قرآنی، دوره 4، ش7، صص 33-64.
عمورضایی، فرهاد؛ و قنبری، حسن (1397). «جان هیک و اعتبارمعرفت‌شناختی تجربه دینی»، فلسفه دین، دوره 15، شماره 4، صص823-844.
فصیحی، محمدحسین؛ و کیاشمشکی، ابوالفضل (1390). «وحی و تجربه دینی از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی و دکتر سروش»، پژوهش‌نامه حکمت و فلسفه اسلامی، دوره 10، شماره 36، 111-132.
فعالی، محمدتقی (1390). «تجربه دینی و مکاشفه عرفانی»، نشریه آینه معرفت، دوره 4، شماره2، صص 1-30.
قائمی‌نیا، علیرضا (1389). وحی و افعال گفتاری، تهران: نشر انجمن معارف اسلامی ایران.
کانت، ایمانوئل (1370). تمهیدات، ترجمۀ: غلامعلی حداد عادل، تهران: مرکز نشردانشگاهی.
گالووی، آلن (1376). پانن برگ: الهیات تاریخی، ترجمۀ: مراد فرهادپور، تهران، انتشارت صراط.
گنجی، حمزه (1379). روان‌شناسی عمومی، تهران، انتشارا بعثت.
گیسلر، نورمن (1375). فلسفه‏ دین، ترجمۀ:‏ حمیدرضا آیت‌الهی. تهران: انتشارات حکمت.
لیتل، دانیل (1381). تبیین در علوم اجتماعی، ترجمۀ: عبدالکریم سروش، تهران: مؤسسه صراط.
مایلز، ریچارد (1380). تجربه‏ دینی، ترجمۀ:‏ جابر اکبری، تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی.
معرفت، محمدهادی(1387). التمهید فی علوم القرآن، قم: مؤسسه التمهید.
مک کواری، جان (1382). الهیات اگزیستانسیالیستی، ترجمۀ: مهدی دشت‌بزرگی، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
مک‌گراث، آلیستر (1395). درسنامه الهیات مسیحی، ترجمۀ: بهروز حدادی، تهران: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
مولکی، مایکل (1376). علم و جامعه‏شناسی معرفت، ترجمۀ: حسین کچویان، تهران: نشر نی.
میشل، توماس (1377). کلام مسیحی، ترجمۀ: حسین توفیقی، قـم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذهب.
میلز، سارا (1389). میشل فوکو، ترجمة: داریوش آشوری، تهران: نشر نی.
هاکس(1377). قاموس کتاب مقدس، تهران: نشر اساطیر.
هیک، جان (1377). نظریه‏ای در باب ایمان دینی، کیان، ترجمۀ:‏ هوسن پناهنده، سال هشتم، شماره 41.
هیک، جان (1381). فلسفه دین، ترجمۀ: بهزاد سالکی، چاپ سوم، تهران: انتشارات بین‌المللی الهدی.
هوردرن، ویلیام (1368). راهنماى الهیات پروتستان، ترجمة: طاطهوس میکائلیان، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
 
Alston, William (1993). Perceiving God, New York: Cornell University Press.
Foucault, Michel (1995). Discipline and Punish: The Birth of the Prison, trans. by: Alan Sheridan, New York: Vintage Books.
James, William (1982). The Varieties of Religious Experience, New York: Penguin Books.
Kripal, Jeffrey (2006). “Mysticism”, In: The Blackwell Companion to the Study of Religion, Blackwell Publishing.
Otto, Rudolf (1957). The Idea of the Holy, trans. by: J. W. Harvey, Second Edition, Third Impression, London: Oxford University Press.
Pearson Education Limited (2002). Longman Pocket Idioms (Dictionary (Longman)), Pearson Education Limited.
Stark, Rodney, &, Glock, Charles Y. (1970). American Piety: The Nature of Religious Commitment (Patterns of Religious Commitment), University of California Press.