بررسی انتقادی نسبت اسطوره و دین در فلسفه صورت‌های سمبلیک ارنست کاسیرر و پیامدهای آن برای فلسفه دین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه فلسفه دین، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

چکیده
نظریه صورت سمبلیک، تلاش پدیدارشناسانه کاسیرر برای شناخت ساحت‌های آگاهی انسان در بستر فرهنگ و تاریخ است. کاسیرر زبان و اسطوره را نخستین صورت سمبلیک در تاریخ فرهنگ می‌داند که دیگر فرم‌های شناختی از تکوین و تطور آنها حاصل می‌شوند. در این میان دین امتداد اسطوره و تحت عنوان آگاهی اسطوره‌ای-دینی معرفی می‌شود، نه به عنوان صورت سمبلیک متمایز. مسئله‌ی محوری این مقاله، تحلیل نسبت میان اسطوره و دین در این منظومه‌ی فکری و سنجش پیامدهای آن برای فلسفه‌ی دین است. برخلاف خوانش‌های رایج که رابطه‌ی اسطوره و دین را صرفاً تداومی می‌بینند، این پژوهش استدلال می‌کند که در اندیشه‌ی کاسیرر، گذار از آگاهی اسطوره‌ای به آگاهی دینی مستلزم گسستی کیفی است که در مفاهیمی چون «فردیت»، «امر قدسی اخلاقی»، و «مسئولیت» تبلور می‌یابد. با این حال، این گسست به‌معنای طرد کامل بنیان اسطوره‌ای نیست، بلکه دیالکتیکی از استمرار و تحول را شکل می‌دهد. مقاله سپس با بسط این چارچوب، کاربرد آن را در سه مسئله‌ی محوری فلسفه‌ی دین معاصر — زبان دین، نسبت علم و دین، و مرز امر دینی با امر سیاسی — نشان می‌دهد و حدود کارکردی نظریه و انتقادات وارد بر آن را بیان می‌کند.

کلیدواژه‌ها