مواجهۀ فلسفه با دین بهعنوان یک مسئله در تاریخ فلسفه و حکمت اسلامی سابقۀ طولانی دارد،جهان اسلام با دو رویکرد متفاوت در این مساله مواجه بوده است؛ برخی قائل به تقابل بوده و گروهی در صدد تلائم و سازگاری بین حکمت و شریعت بودهاند. جریان اخیر که با کندی و فارابی آغاز میشود، در فلسفۀ ابنسینا با شدت و جدیت بیشتر استمرار مییابد و در حکمت متعالیه صدرایی به اوج میرسد. مساله پژوهش، چگونگی استمرار این فرایند در فلسفه سینوی و تاثیرگذاری آن در فلسفه اسلامی است، مواجهه ابن سینا با مساله نسبت دین و فلسفه چگونه بوده است؟ یافته ها:1) اثبات عدم ناسازگاری و عدم تنافی بین حکمت و دین؛2) ابتناء حکمت بر دین (محدودیت حکمت /عقل و گسترۀ نامحدود دین) -3) تغییر ساختار و محتوای حکمت بر اساس مبانی دینی و اعتقادی (اسلام).
نتیجه: به نظر میرسد اسلامیسازی و بومیسازی فلسفه در ساختار و محتوا، مسئلۀ محوری ابن سینا بوده است. لذا رویکرد ابنسینا در فرایند جمع و تقریب بین حکمت و شریعت، دینمحور است و بر اصالت دین مبتنی است؛ و فلسفه در هر دو شاخۀ نظری و عملی تابع دین است و مشروعیّت خود را از دین به دست میآورد.
ابنسینا، حسین بن عبداللّه (1363). الهیات شفا. به تصحیح دکتر ابراهیم مذکور، تهران: انتشارات ناصرخسرو.
همو (1375ه. ق)، مدخل منطق شفا. تصدیر و مراجعه الدکتور ابراهیم مدکور، تحقیق الدکتور ابوالعلا عفیفی، قاهرة، المطبعة الامیریة.
همو (1993). الاشارات و التنبیهات. سلیمان دنیا، بیروت: مؤسسۀ النعمان.
همو (1908). مجموعه رسائل: عیون الحکمه. مصر: مطبعة الهندیة بالموسکی.
همو (1908). مجموعه رسائل:فی اقسام العلوم العقلیه. مصر:مطبعة الهندیة بالموسکی.
همو (1315). دانشنامۀ علائی یا حکمت بوعلی. تصحیح و تحشیۀ احمد خراسانی، تهران: چاپخانۀ مرکزی.
همو (2017). منطقالمشرقیین. هنداوی، آمریکا.
ابنرشد، محمّد ابن احمد ( 1978). تهافت التهافت، بیروت: دارالفکر.
همو (1997). فصل المقال فی تقریر مابین الشریعة و الحکمة من الاتصال أو وجوب النظر العقلی و حدود التاویل (الدین و المجتمع). اشراف محمّد عابد الجابری، بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیة.
سهروردی، شهابالدّین یحیی (1372). مجموعه مصنّفات، ج3، روزی با جماعت صوفیان، تصحیح و مقدّمۀ هانری کربن، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
کمالیزاده، طاهره، کمالیزاده، محمد(1402). «انسان کامل از دیدگاه فارابی و سهروردی، بررسی نظریه «حاکم آرمانی» و« قطب »»، پژوهشهای کلامی و فلسفی،ش4 ص135-162
لاوسن، تد(1387)؛ عقل و الهام در اسلام، مجموعه مقالات جشننامه هرمان لندولت، تهران: انتشارات حکمت
Bertolacci .Amos (2011)." On the Latin Reception of Avicenna’s Metaphysics beforeAlbertus Magnus": An Attempt at Periodization, In Dag Nikolaus Hasse & Amos Bertolacci (eds.), The Arabic, Hebrew and Latin Reception of Avicenna's Metaphysics. De Gruyter. pp. 197-224
Dimitri, ( 2002), “The Heritage of Avicenna: The Golden Age of Arabic Philosophy, 1000 ‑ ca. 1350,” Edited by Janssens and Daniel de smet pages 81-97
----------(2016)-Ibn Sina [Avicenna],First published Thu Sep 15, 2016, Stanford Encyclopedia of Philosophy
Goichon. A. M.(1969). "The Philosophy of Avicenna and its Influence on Medieval Europe "Delhi: Motilal Banarsidass
Hasse. N (2008),"Influence of Arabic and Islamic Philosophy on theLatin west",Stanford Encyclopedia of Philosophy.
Nasr Seyyed Hossein (2006). Islamic Philosophy from Its Origin to the Present By, state of University of New York press.
Wisnovsky Robert (2004) "ONE ASPECT OF THE AVICENNIAN TURN IN SUNNI THEOLOGY", Arabic Sciences and Philosophy 14 pp. 65-100.
Wisnovsky Robert (2003), Avicenna's Metaphysics in Context, New York Cornel University Press.