جهان معنا به روایت ملاصدرا در پرتو دور وجود و شناخت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استاد گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، استاد راهنما و نویسنده عهده دار مقاله

3 دانشیار گروه هنر‌های نمایشی، دانشکده هنرهای نمایش و موسیقی، دانشگاه تهران ، مشاور

4 استادیار گروه فلسفه، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده
در نگاه نخست به نظر می‌رسد جهان بیرونی فارغ از لایه‌های بطونی در ما پدیدار می‌شود و نظامی ثابت، اشیا و از جمله خود ما را احاطه کرده است. اما در فلسفة ملاصدرا می‌توان به روایت دیگری دست یافت، روایتی که اظهار می‌دارد حقایق عینی بیرون از ما، حقایقی تو در تو و از دو جهان موازیِ آدم و عالم است که در آن، بسته به اینکه نفس ناطقه در هر مرتبتی از وجود با لایه‌های متفاوتی از هستی گره خورده است. بدینواسطه شناحت معنای کامل عوالم آشکار و پنهان محل تردید است. لذا پرسش اساسی این جُستارعبارت از اینست که: چگونه در پرتو دور وجود و شناخت می‌توان به جهان معنا دست یافت؟ بنابراین با تحلیل حرکتِ دایره وارِ استعلاییِ وجود و شناخت، دستاوردهای این پژوهش به این قرار خواهد بود: یکم. اینکه در تکامل وجودی فهم بالاتری از هستی رقم خواهد خورد و دستیابی به فهم و شناخت بالاتر، مقدمات تحول وجودی را فراهم می‌کند؛ دوم. تحول وجودی در پرتو شناخت، و دستیابی به شناخت بالاتر در فراروی وجودی این امکان را برای آدمی فراهم می‌کند تا اولاً: هستی را در نماهای بیشتری رصد کند و ثانیاً: لایه‌های درونی‌تر وجود را عمیقاً فهم کند و ثالثاً: شرح و تفسیر نوین و عمیقی از هستی به دست آید و رابعاً: تفسیر نوین از هستی ما را به جهانی متفاوت از معنا و با هویتی مقدس رهنمون می‌کند.

کلیدواژه‌ها


کتاب­نامه

اردکانى‏, احمد بن محمد حسینى. 1375. مرآت الاکوان، تحریر شرح هدایه ملاصدرا شیرازى. تهران: میراث مکتوب‏.
ابن سینا. 1404. التعلیقات‏. بیروت‏: مکتبة الاعلام الاسلامى‏.
—. 1383. رساله در حقیقت و کیفیت سلسله موجودات و تسلسل اسباب و مسببات‏. همدان: دانشگاه بو على سینا.
—. 1383. رساله نفس. همدان: دانشگاه بوعلی سینا.
ابن عربی, محیی الدین. بدون تاریخ. الفتوحات مکیه. اربع مجلدات. بیروت: دارالصادر.
—. 1946. فصوص الحکم . جلد1. قاهره: دار احیاء الکتب العربیه.
افلوطین. 1413 . اثولوجیا. قم: انتشارات بیدار.
ایزوتسو, توشیهیکو. 1378. صوفیسم و تائوئیسم. تهران: چاپ و صحافی لیلا.
جمعی از مؤلفان. 1382. روانشناسی اجتماعی بانگرش به منابع اسلامی. قم: سمت.
جهانگیری, محسن. 1375. محیى الدین ابن عربى چهره برجسته عرفان اسلامى‏. تهران: انتشارات دانشگاه تهران‏.
جوادی آملی. 1375. رحیق مختوم شرح حکمت متعالیه بخش اول. جلد1. قم: مرکز نشر اسراء.
—. 1393. رحیق مختوم شرح حکمت متعالیه بخش چهارم. جلد1. قم: مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی, عبدالله. 1375. رحیق مختوم شرح حکمت متعالیه بخش اول. جلد1. قم: مرکز نشر اسراء.
—. 1393. رحیق مختوم شرح حکمت متعالیه بخش چهارم. جلد1. قم: مرکز نشر اسراء.
چیتیک, ویلیام. 1393. ابن عربی، میراث دار پیامبران. تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی.
حائرى یزدى‏, مهدى‏. 1367. آگاهى و گواهى: ترجمه و شرح انتقادى رساله تصور و تصدیق‏. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی‏.
حسن زاده آملی, حسن. 1375. در آسمان معرفت. قم: چابخانه افق.
—. 1385. دروس معرفت. قم: الف.، لام، میم.
—. 1382. معرفت نفس دفتر دوم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
—. 1382. معرفت نفس دفتر دوم. جلد دفتر دوم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
—. 1383. وحدت از دیدگاه عارف حکیم. قم: الف. لام. میم.
حسینی همدانی, سیدمحمد. 1362. درخشان پروتوی از اصول کافی. جلد2. قم: چاپخانه علمیه قم‏.
حسینی, سید شهاب الدین. 1391. عرفان اسلامی و راه کار های ترویج آن در رسانه. قم: مرکز پژوهش های صدا و سیما.
خوارزمی, و غزالی. 1386. ترجمه احیاء علوم الدین. جلد1‏. تهران: نشر علمى و فرهنگى‏.
رجبی, محمود. 1379. انسان شناسی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره.
—. 1379. انسان شناسی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره.
شریعتی سبزواری, محمدباقر. بدون تاریخ. تحریرى بر اصول فلسفه و روش رئالیسم. جلد5‏. فلسفه اسلامی.
—. بدون تاریخ. تحریرى بر اصول فلسفه و روش رئالیسم. جلد5‏. فلسفه اسلامی.
شریعتی نجف آبادی, رحمت الله. 1390. حکمت برین: ترجمه و شرح تطبیقى بدایة الحکمه‏. قم: بوستان کتاب قم‏.
شیخ اشراق. 1373. حکمة الاشراق‏. تهران‏: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏.
—. 1375. رسائل شیخ اشراق . جلد4‏. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏.
—. 1375. رسائل شیخ اشراق. جلد4‏. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏.
—. 1379. هیاکل النور. تهران: نشر نقطه.
شیروانی , علی. 1388. ترجمه و شرح بدایة الحکمة. جلد3. قم: بوستان کتاب ‏.
—. 1374. درس فلسفه. فم: انتشارات دارالعلم.
صائن الدین, غلی ابن ترکه. 1375. عقل و عشق یا مناظرات خمس‏. تهران: میراث مکتوب‏.
طاهری, سید صدر الدین. 1376. علیت از دیدگاه اشاعره و هیوم. تهران: پژوهشگاه فرهنگ واندیشه اسلامی.
طوسی, خواجه نصیر الدین. 1374. آغاز و انجام. تهران: فرهنگ و ارشاد اسلامی.
علامه طباطبایی, سیدمحمدحسین. 1398. اصول فلسفه و روش رئالیسم. جلد1. تهران: صدرا.
—. 1398. اصول فلسفه و روش رئالیسم. جلد5. تهران: صدرا.
—. 1417. توحید علمى و عینى‏. مشهد: علامه طباطبایى‏.
علامه مجلسی. 1404. بحارالانوار. جلد58. بیروت: دار احیاء العربی.
غفاری, سید محمد خالد. 1380. فرهنگ اصطلاحات آثار شیخ اشراق‏. تهران‏: انجمن آثار و مفاخر فرهنگى‏.
فبض کاشانی. 1375. أصول المعارف‏. قم: دفتر تبلیغات اسلامى‏.
فنایی اشکوری, محمد, و جمعی از نویسندگان. 1396. درآمدی بر تاریخ فلسفه اسلامی. تهران: سمت.
فیض کاشانی, ملامحسن. 1371. ده رساله‏. تدوین توسط رسول جعفریان‏. اصفهان‏: کتابخانه امیر المومنین علیه السلام‏.
کاپلستون, فردریک چارلز. 1392. تاریخ فلسفه . جلد4. با ترجمه غلامرضا اعوانی. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
گروف, استانیسلاو, و هال زینا بِنِت. 1398. ذهن هولوتراپیک. با ترجمه محمد گذرآبادی. تهران: هرمس.
مارتین, رابرت. 1394. معرفت شناسی. تهران: سبزان.
محقق, مهدی, و توشیهیکو ایزوتسو. 1370. منطق و مباحث الفاظ. تهران: انتشارات دانشگاه تهران‏.
مصباح یزدی, محمدتقی. 1377. آموزش عقاید. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی شرکت چاپ و نشر بین الملل.
—. 1378. آموزش فلسفه. جلد1. تهران: چاپ ونشر بین الملل.
—. 1378. آموزش فلسفه. جلد2. تهران: چاپ ونشر بین الملل.
—. 1393. شرح الاسفار الاربعه جزء اول. جلد1. قم: انتشارات موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی ره.
—. 1394. شرح الاسفار الاربعه جزء اول. جلد8. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره.
—. 1394. شرح الاسفار الاربعه جزء دوم. جلد1. قم: مرکز انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره.
—. 1393. شرح الاسفار الاربعه جزء دوم. جلد8. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره.
ملاصدرا, صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم. 1360. اسرار الایات و انوار البینات. تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه اسلامی‏.
—. 1981. الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة. جلد1. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
—. 1981. الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة. جلد2. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
—. 1981. الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة. جلد3. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
—. 1981. الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة. جلد4. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
—. 1981. الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة. جلد5. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
—. 1981. الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. جلد6. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
—. 1981. الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. جلد7. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
—. 1981. الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. جلد8. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
—. 1981. الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. جلد9. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
—. 1417. الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. جلد1. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی‏.
—. 1417. الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. جلد2. بیروت‏: مؤسسة التاریخ العربی‏.
—. 1361. العرشیة. تهران: انتشارات مولى‏.
—. 1354. المبدأ و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران‏.
—. 1378. المظاهر الإلهیة فی أسرار العلوم الکمالیة. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
—. بدون تاریخ. ایقاظ النائمین‏. انجمن اسلامى حکمت و فلسفه ایران‏.
—. 1340. رساله سه اصل. جلد1‏. تهران: دانشگاه علوم معقول و منقول تهران‏.
—. 1363. مفاتیح الغیب‏. تهران‏: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏.
نسفی, عزیزالدین. 1386. الإنسان الکامل. تهران: انتشارات طهورى‏.
—. 1379. بیان التنزیل‏. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگى‏.
نقیب العطاس, سیدمحمد. 1375. مراتب و درجات وجود. تهران: موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه.
یثربی, سید یحیی. 1391. حکمت اشراق سهروردی. تدوین توسط . بوستان کتاب.