آموزه صلح از منظر خواجه نصیرالدین طوسی و امانوئل کانت: بررسی تطبیقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف و الهیات دانشگاه افسری امام علی علیه السلام

2 استادیار گروه معارف دانشگاه شهید ستاری

3 دانشجوی دکتری رشته کلام اسلامی، دانشگاه تبریز

چکیده
مسئله صلح از زمره‌ی مهم‌ترین مسائلی است که از دیرباز محل بحث و تأمل از سوی اندیشمندان مختلف با رهیافت‌های مختلف دینی و فکری بوده است. در این بین، خواجه نصیرالدین طوسی در جهان اسلام و همچنین امانوئل کانت در جهان مسیحیت بحث‌های عمیق و درخور تأملی را در این‌باره بیان داشته‌اند. صلح از منظر خواجه نصیرالدین، اصلی عمیق و بنیادی است که در تمام سطوح وجودی انسان، از نفس فردی تا جامعه و عالم هستی، تجلی می‌یابد. صلح در این دیدگاه، نه صرفاً نبود جنگ، بلکه تعادل، هماهنگی، عدالت و تلاش دائمی برای بهبود شرایط زندگی است. کانت نیز صلح را یک وضعیت مطلوب اجتماعی می‌داند که باید در آن حقوق بشر به‌طور کامل رعایت شده و زمینه‌های عدالت و خیر عمومی فراهم گردد. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی ضمن تبیین و تحلیل مسئله صلح از منظر خواجه نصیر و امانوئل کانت، به تبیین مشابهات و تمایزات فکری آنان در این‌باره پرداخته و مبانی و پشتوانه‌ی دینی و فکری این دو اندیشمند را در این زمینه مورد تأمل قرار می‌دهد. گفتمان خواجه در تبیین مقوله صلح مبتنی بر فطری بودن صلح و وجود زمینه‌های وحیانی آن جهت نیل به کمال و سعادت دنیوی و اخروی است، حال آنکه کانت به عنوان ضرورتی اجتماعی جهت نیل به رفاه دنیوی به صلح نگریسته و تبیینی لیبرالیستی و اومانیستی از آن دارد.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
انصاری، منصور (1401). «صلح پایدار کانت: بازخوانی نسبت بین سیاست داخلی و سیاست بین‌المللی»، مطالعات بین‌المللی، سال نوزدهم، شماره سوم، صص 61-80.
جمشیدی، محمدحسین؛ و نجفی، مصطفی؛ و زیبدی، زینب (1395). «بررسی مقایسه‌ای مقوله صلح پایدار از منظر اسلام و لیبرالیسم اخلاقی (کانتی)»، سیاست دفاعی، سال بیست‌وچهارم، شماره نودوهفتم، صص 219-248.
حقیقت، سیدصادق (1395). «صلح جهانی؛ مقایسه‌ای مبنایی بین مبنای کانتی و دیدگاه اسلامی»، حقوق بشر، سال یازدهم، شماره اول، صص 3-20.
رستمی، فرزاد؛ و لطفی، کامران (1394). «نسبت‌سنجی مفهوم صلح در آموزه‌های اسلام و مغرب زمین با تأکید بر نهج‌البلاغه»، سیاست‌پژوهی ایرانی، سال دوم، شماره پنجم، صص 77-98 .
رئیسی، لیلا (1390). «رابطه متقابل حقوق بشر و صلح»، فصلنامه ادبیات و علوم اسلامی (دانشگاه شهر کرد)، سال پنجم، شماره بیستم، صص 49-64.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1336). اوصاف الاشراف، تصحیح: سید نصرالله تقوی، تهران: تابان.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1369). اخلاق ناصری، تصحیح: مجتبی مینوی و علیرضا حیدری، تهران: انتشارات خوارزمی.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1407). تجرید الاعتقاد، تصحیح: محمدجواد حسینی، تهران: مرکز النشر.
طوسی، خواجه نصیرالدین، (1367). اساس الاقتباس، تصحیح: مدرس رضوی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
فارابی، ابونصر محمد (1995م). العلم الالهی، تحقیق: عبدالرحمن بدوی، قاهره: دار الشروق.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحارالانوار، چاپ دوم، بیروت: دار الاحیاء.
مدامی، روح‌الله؛ و نجفی‌افزا، مهدی (1398). «نسبت و مناسبات انسان، حکمت و صلح از دیدگاه خواجه نصیر فیلسوف شیعی»، پژوهشنامه امامیه، دوره پنجم، شماره نهم، صص 5-26.
مؤذنی، علی‌محمد؛ جوادی ارجمند، محمدجواد؛ و کوشکی، پروین (1400). «بررسی صلح جهانی در اندیشه سعدی و خواجه نصیرالدین طوسی»، پدافند غیرعامل و امنیت، دوره دهم، شماره سی‌وهفتم، صص 5-30 .
موسوی‌فر، زهره (1397). «فلسفه سیاسی صلح از دیدگاه هابز و کانت و ارتباط آن با عدالت کیفری بین‌المللی»، پژوهش‌های بین‌الملل، دوره هشتم، شماره چهارم، صص 75-124.
 
Doyle, Michael (1983). “Kant, Liberal Legacies, and Foreign Affairs”, Philosophy & Public Affairs, Vol. 12, No. 3, pp. 205-235.
Kant, Immanuel (1991). “Perpetual Peace”, in: Kant Political Writings, trans. by: Nisbet, Cambridge: Cambridge University Press.
Kleingeld, Pauline (2011). Kant and Cosmopolitanism, Cambridge: Cambridge University Press.
Mearsheimer, John (1990). “Back to the Future: Instability in Europe after the Cold War”, International Security, Vol. 15, No. 1, pp. 5-56.
Russett, Bruce (1993). Grasping the Democratic Peace: Principles for a Post-Cold War World, Princeton: Princeton University Press,
Zurn, Michael (2018). A Theory of Global Governance: Authority, Legitimacy, and Contestation, Oxford: Oxford University Press.