ملاحظاتی در باره آنتی تئودیسه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد گروه فلسفه، دانشگاه تربیت مدرس

چکیده
در طول تاریخ فلسفه خداباوران کوشیده اند پاسخهای معقولی برای روایتهای گوناگون مسأله شر فراهم آورند. در گروهی از این راه حلها، که امروزه به «تئودیسه» معروف اند، تلاش می شود تبیین خردپسندی از این که چرا خداوند وقوع شرور را تجویز می کند ارائه شود. در سالیان اخیر در حوزه فلسفه دین معاصر جریانی انتفادی نسبت به تودیسه ورزی شکل گرفته است که به «آنتی تئودیسه» نامبردار شده است. بر اساس موضع آنتی تئودیسه، تئودیسه ها ذاتاً ناقص اند و فعالیت تئودیسه ورزی با نقدهای بنیادینی روبروست که نه یک تئودیسه واحد بلکه هر گونه تئودیسه موجود یا ممکنی را تخطئه می کند. بخشی از نقدهای آنتی تئودیسه بر تئودیسه نقدهای روش شناختی است. اتخاذ رویکرد نظری و انتزاعی صرف، اتخاذ موضع درجه دوم (موضع ناظر)، گریز از زبان و فهم تراژیک و سلب جنبه رازآلودگی شرور بخشی از مهمترین نقدهای روش شناختی اند که از سوی مخالفان تئودیسه مطرح شده است. به نظر می رسد نقدهای آنتی تئودیسه بر اساس اختلاف مبنایی در حوزه فرافلسفه شکل می گیرد و طرفداران آنتی تئودیسه دلیلی بر ترجیح مبنای خود ندارند. همچنین با پذیرش تفکیک میان مسأله نظری و عملی شر، حذف کامل مسأله نظری شر و راه حلهای آن (تئودیسه ها) وجهی ندارد. از سوی دیگر، معنای قوی رازآلودگی در باره شرور از سوی طرفداران آنتی تئودیسه اثبات نشده و تفسیرهای ضعیفتر از آن نیز منافاتی با سودمندی و معقولیت تئودیسه ورزی ندارند.

کلیدواژه‌ها


پلانتینگا، الوین (1393). فلسفه دین؛ خدا، اختیار و شر، ترجمه و توضیح: محمد سعیدی‌مهر، چاپ سوم، قم: مؤسسه فرهنگی طه.
پورمحمدی، نعیمه (1397). «تحلیل و نقد گفتمان تئودیسه‌های سنتی در پاسخ به مسأله شر»، درباره شر؛ ترجمه مقالات برگزیده در فلسفه و الهیات شر، جلد اول، صص 417-447، قم: انتشارات طه.
سجادی، مهدی (1401). «بررسی دیدگاه نیک تراکاکیس به ضد تئودیسه در قیاس با متاتئودیسه و نقد تئودیسه»، پژوهشنامه فلسفه دین، سال بیستم، شماره دوم، پیاپی 40، صص 177-198.
سورین، کنث (1397). «امکان تئودیسه (1)». درباره شر؛ ترجمه مقالات برگزیده در فلسفه و الهیات شر، جلد اول، صص 449-471، قم: انتشارات طه.
علامه حلی، حسن بن یوسف (1413). کشف المراد فی تجرید الاعتقاد، تصحیح: حسن حسن‌زاده آملی، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
کانت، امانوئل (1398). «در باب ناکامی تمام آزمون‌های فلسفی در تئودیسه». ترجمۀ: سید محمد حسین صالحی، درباره شر؛ ترجمه مقالات برگزیده در فلسفه و الهیات شر، جلد اول، قم: انتشارات طه: 195-210.
ملاصدرا (1368). الحکمۀ المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، قم و تهران: مصطفوی.
 
Hick, J. (2001). “An Ireanian Theodicy”, In: Encountering Evil, ed. by: Stephen Davis, London: Westminster John Knox Press.
Howard-Snyder, D. (2013). “The Logical Problem of Evil: Mackie and Plantinga”, In: The Blackwell Companion to the Problem of Evil, ed. by: J. P. McBrayer & D. Howard-Snyder, pp. 19–33, Wiley-Blackwell.
Howard-Snyder, D. (1999). “The Evidential Problem of Evil”, In: Reason and religious commitment: Essays in honor of Alvin Plantinga, ed. by: A. M. O., & P. G., pp. 173–198, Springer.
James, W. (1897). The Will to Believe and Other Essays in Popular Philosophy, New York, London and Bombai: Longmans, Green, & Co.
Mackie, J. L. (1982). The Miracle of Theism: Arguments for and against the Existence of God, New York: Oxford University Press.
O’Connor, D. (1988). “In Defense of Theoretical Theodicy”, Modern Theology, 5(1), pp. 61-74. 
Peterson, M. L. (1998). God and Evil: An Introduction to the Issues, New York: Routledge.
Peterson, M. L., et al. (1991). Reason and Religious Belief: An Introduction to the Philosophy of Religion, First Edition, New York: Oxford University Press.
Plantinga, A. (1985). “Self-profile”, In: Philosophical Perspectives, Volume 1, ed. by: J. Tomberlin & P. Van Inwagen, pp. 3–97, Ridgeview Publishing. (Note: verify the publisher; some sources list University of Minnesota Press).
Plantinga, A. (2004). “Supralapsarianism, or 'O Felix Culpa'”, In: Christian Faith and the Problem of Evil, by: P. Van Inwagen, pp. 1-25, Eerdmans.
Rowe, W. (1979). “Dead Pain and the Problem of Evil”, In: The Problem of Evil, ed. by: M. M. Adams & R. M. Adams, pp. 67–86, New York: Notre Dame Press.
Rowe, W. (1988). “Evil and Theodicy”, Philosophical Topics, 16, pp. 119–132. 
Saeedimehr, Mohammad (2021). “The Compensation Theodicy: A Brief Examination of the Shiite Approach to the Problem of Suffering”, The International Journal of Humanities, Vol. 28 (1), pp. 25-36.
Swinburne, R. (1988). “Does Theism Need a Theodicy?”, Canadian Journal of Philosophy, 18 (2), pp. 287–311.
Trakakis, N. N. (2013). “Anti-Theodicy”, In: The Blackwell Companion to the Problem of Evil, Ed. by: J. P. McBrayer & D. Howard-Snyder, pp. 363–376, Wiley-Blackwell.
Trakakis, N. N. (2017). “Anti-Theodicy”, In: The Cambridge Companion to the Problem of Evil, pp. 124-144, Cambridge University Press.
Trakakis, N. N. (2018). “Anti-Theodicy”, In: The Problem of Evil: Eight Views in Dialogue, pp. 94–107, Oxford University Press.
Van Inwagen, P. (1991). “The Problem of Evil, the Problem of Air, and the Problem of Silence”, Philosophical Perspectives, 5, pp. 135–165.