تجربه تحولی و عقلانیت اختلاف درونی: بازخوانی معرفت‌شناختی تحول دینی در پرتو روایت آگوستین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه و عرفان اسلامی، دانشکده‌ ادیان و معارف اسلامی، دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی

چکیده
تحول دینی دگرگونی عمیقی در هویت، ارزش‌ها و معیارهای عقلانی فرد ایجاد می‌کند و با دو ویژگی اصلی همراه است: عدم امکان پیش‌بینی کامل پیامدها پیش از وقوع، و تغییر بنیادین در ساختار شخصیت و معرفت پس از آن. این امر تصمیم برای ورود به چنین تجربه‌ای را به یک پارادوکس تبدیل می‌کند که در آن عقلانیت سنتی کارایی ندارد و اراده و شجاعت معرفتی اهمیت می‌یابند. در این فرایند پرسش از اعتبار خویشتنِ پیشین و جدید مطرح می‌شود اما هیچ‌یک به طور مطلق برتر نیستند. گفت‌وگوی عقلانی درونی، که ریشه در معیارهای اجتماعی و بین‌الاذهانی دارد راهی برای مقابله با این شکاف است. به عنوان مثال، روایت آگوستین در اعترافات نشان می‌دهد که اختلاف با خویشتن پیشین نه‌تنها گسست نیست، بلکه فرصتی برای تعمیق عقلانیت و بازسازی خودفهمی است. بنابراین، عقلانیت در حوزه‌ی دین به معنای ایستادگی در برابر تغییر نیست، بلکه توانایی رشد درون آن است.

کلیدواژه‌ها


اسپیلکا، ب. و دیگران (1390). روان‌شناسی دین، ترجمۀ: محمد دهقانی، تهران: رشد.
پرادفوت، و. (1393). تجربۀ دینی، ترجمۀ: عباس یزدانی، قم: طه.
فرانسیس، ب. (1400). اختلاف‌نظر، ترجمۀ: غزاله حجتی، تهران: کرگدن.
 
Augustine (1991). Confessions, trans. by: H. Chadwick, Oxford University Press.
Christensen, D. (2007). “Epistemology of Disagreement: The Good News”, Philosophical Review, 116(2), pp. 187–217. https://doi.org/10.1215/00318108-2006-035
De Cruz, H. (2018). Religious disagreement, Cambridge University Press.
Habermas, J. (1984). The Theory of Communicative Action, Vol. 1: Reason and the Rationalization of Society, trans. by: T. McCarthy, Beacon Press.
James, W. (1902). The Varieties of Religious Experience: A Study in Human Nature, Longmans, Green, and Co.
Lackey, J. (2010). “A Justificationist View of Disagreement’s Epistemic Significance”, in: Social epistemology, Eds.: A. Haddock, A. Millar, & D. H. Pritchard, pp. 298–325, Oxford University Press.
Matheson, J. (2015). The Epistemic Significance of Disagreement, Palgrave Macmillan.
McGrath, A. E. (2015). The Big Question: Why We Can’t Stop Talking about Science, Faith and God, St. Martin’s Press.
O’Donnell, J. J. (1992). Augustine: Confessions, Vol. 1–3, Oxford University Press.
Paul, L. A. (2014). Transformative Experience, Oxford University Press.
Ricoeur, P. (1992). Oneself as Another, trans. by: K. Blamey, University of Chicago Press.
Taylor, C. (1989). Sources of the Self: The Making of the Modern Identity, Harvard University Press.
Wittgenstein, L. (1953). Philosophical Investigations, trans. by: G. E. M. Anscombe, Basil Blackwell.
Zagzebski, L. T. (1996). Virtues of the Mind: An Inquiry into the Nature of Virtue and the Ethical Foundations of Knowledge, Cambridge University Press.