بلوغ صوری از دیدگاه ملاصدرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه فلسفه اسلامی و حکمت معاصر،پژوهشکده فلسفه، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری حکمت متعالیه، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پژوهشکده فلسفه، گروه پژوهشی فلسفه اسلامی و حکمت معاصر

چکیده
بلوغ صوری نشئه ای از مراحل تکامل نفس آدمی است که در حکمت متعالیه با توجه به حدوث جسمانی و حرکت اشتدادی نفس مطرح می شود. این مرحله که صدرالمتألهین آن را به صورت بازه ای از تحولات در وجود نفس، مطرح میکند سرآغاز ویژگی های مهمی مانند تجرد مثالی شدید، ناطقیت، عقل عملی بالفعل، عقل نظری بالقوه، تحول نحوه ی تعلق نفس به بدن، عمل اختیاری کمال‌آور و کسب استعداد بلوغ معنوی است. طرح این ادعا و تبیین آن در حکمت متعالیه با چالش هایی مانند چگونگی حدوث نفس ناطقه قبل از فعلیت عقل نظری، چگونگی فعلیت عقل عملی قبل از عقل نظری، چگونگی تحول نحوه تعلق نفس به بدن، چیستی نسبت بلوغ صوری با بلوغ معنوی و چیستی نسبت بلوغ صوری با بلوغ شرعی مواجه است. باتوجه به نظام حکمت متعالیه، نفس ناطقه با تجرد مثالی شدید و به همراه مرتبه بدوی عقل عملی و عقل نظری مشوب به خیال حادث شده و با عمل اختیاری، اسباب حرکت به سوی بلوغ معنوی را فراهم می آورد. این فعلیت جدید نفس به نحوی ایجاد می شود که کیفیت ارتباط آن با بدن را دستخوش تغییر قرار میدهد.

کلیدواژه‌ها


آشتیانی، سید جلال‌الدین (1381). شرح بر زاد المسافر، چاپ سوم، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
ابن‌سینا (1404). الشفا (طبیعیات)، ج2، چاپ دوم، قم: مرعشی نجفی.
ابن‌سینا (1434ق.). النفس من کتاب الشفاء، محقق: حسن حسن‌زاده آملی، چاپ چهارم، قم: بوستان کتاب.
ابن‌سینا (1379). النجاة من الغرق فی بحر الضلالات، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران.
ابن‌سینا (2007). رسالة احوال النفس، پاریس: دار بیبلیون.
رضایی، محمد جعفر و همکاران (1392)، جنین‌شناسی عمومی، چاپ اول، تهران: نوردانش.
زنوزی، ملاعبدالله (1371). انوار جلیه در کشف اسرار حقیقت علویه، چاپ دوم، تهران: امیرکبیر.
سادلر، تامس (1390). جنین‌شناسی پزشکی لانگمن، ترجمۀ: روشنک قطبی، آزاده زنوزی و نسیم بهرامی، چاپ چهارم، تهران: گلبان.
سبزواری، هادی (1421). شرح نبراس الهدی، چاپ اول، قم: بیدار.
سبزواری، هادی (1981). حاشیه بر الحکمة المتعالیة، ج 8 و 9، چاپ سوم، بیروت: دار احیاء التراث.
سلیمانی، اعظم (1391). دنیای پر غوغای جنین، چاپ اول، استهبان: سته‌بان.
ملاصدرا (1981). الحکمة المتعالیة، 9 مجلد، چاپ سوم، بیروت: دار احیاء التراث.
ملاصدرا (1363الف). المشاعر، چاپ دوم، تهران: طهوری.
ملاصدرا (1363ب). مفاتیح الغیب، چاپ اول، تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگی.
ملاصدرا (1360). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، چاپ دوم، مشهد: المرکز الجامعی للنشر.
ملاصدرا (1354). المبدأ و المعاد، چاپ اول، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
ملاصدرا (1375). مجموعه رسائل فلسفی، چاپ اول، تهران: حکمت.
ملاصدرا (1302 ه.ق.). مجموعة الرسائل التسعه (رسائل آخوند ملاصدرا)، چاپ اول، قم: مکتبه المصطفوی.
عبودیت، عبدالرسول (1391). درآمدی به نظام حکمت صدرائی، جلد 3، چاپ اول، تهران: سمت.
الفارابی، ابو نصر؛ و غازانی، السید اسماعیل (1381). فصوص الحکمة و شرحه، چاپ اول، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
کرد فیروزجایی، یارعلی (1393). حکمت مشاء، چاپ اول، قم: حکمت اسلامی.
لاهیجی، محمد جعفر (1386). شرح رساله المشاعر ملأ صدرا، چاپ اول، قم: بوستان کتاب.
مصطفوی، حسن (1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، جلد1، چاپ اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مطهری، مرتضی (بی‌تا). مجموعه آثار، جلد 10(شرح مبسوط منظومه)، تهران: صدرا.